سلطان صلاح الدين علي رغم شقاوت هايي كه صليبيون در دوران اشغال بيت المقدس از خود نشان داده بودند ، پس از آزادكردن بيت المقدس از اشغال صليبيون يك سياست تسامح ديني را اتخاذ كرد و به مسيحيان اجازه داد آزادانه از اماكن ديني خود زيارت كنند.

صلاح الدين پسر يك فرمانده كرد بود كه به خدمت نورالدين حاكم شهر موصل درآمد.نورالدين توجه اش به مصر جلب شده بود ، بنابراين سپاهي را به فرماندهي شيركوه ، عموي صلاح الدين كه جنگجويي سلحشور بود به مصر اعزام كرد.

شيركوه پس از چند سال جنگ با مدعيان خلافت در مصر و نيز سپاهيان صليبي سرانجام مصر را در سال 1169 ميلادي تصرف كرد و به عنوان وزير اعظم قدرت را در دست گرفت.دو ماه بعد در روز 23 مارس سال 1169 ميلادي شيركوه درگذشت و صلاح الدين جانشين وي شد.از اين زمان ستاره اقبال صلاح الدين درخشيدن گرفت.

صلاح الدين به زودي قدرت خود را در مصر برقرار كرده و از فرمان نورالدين كه خواستار بازگشت وي بود ، سرپيچي كرد.نورالدين تصميم گرفت به جنگ سردار سابق خود برود ، اما بيمار شد و در روز 15 مه سال 1174 ميلادي در شهر دمشق درگذشت.

صلاح الدين پس از مرگ نورالدين با سپاهي به سوي سوريه حركت و اين سرزمين را تصرف كرد.به اين ترتيب ، سلطان صلاح الدين ايوبي در روز 25 نوامبر سال 1174 ميلادي دمشق مركز سوريه را تصرف كرد و دو سرزمين بزرگ اسلامي را تحت فرمان خود درآورد.

فرمانروايي صلاح الدين بر مصر ، سوريه و بين النهرين موجب شد تا صليبيون كه از 75 سال قبل از اين تاريخ بيت المقدس و فلسطين را اشغال كرده بودند به محاصره درآيند.

در روز سوم ژوييه سال 1187 ميلادي سلطان صلاح الدين ايوبي ، سلطان مصر و سوريه ، لشكر صليبيون فلسطين را در دامنه تپه هاي حثين در نزديكي درياچه طبريه درهم شكست و به نزديك به يك قرن تسلط آنها در سرزمين فلسطين پايان داد.

در اين جنگ فرماندهان صليبي از جمله گي دولوزينيان پادشاه بيت المقدس ، كنت ريمون حاكم طرابلس ، ژراردو ريدو فورد استاد اعظم فرقه مخوف تامپل و لشكر صليبيون فلسطين به سختي از سلطان صلاح الدين ايوبي شكست خوردند.

سلطان صلاح الدين علي رغم فجايعي كه صليبيون در دوران حكمراني خود در فلسطين مرتكب شده بود ، نسبت به اسيران رافت اسلامي به خرج داد و آنها را مجازات نكرد.او تنها دستور قتل 300 نفر از راهبان سرباز فرقه مخوف تامپل و فرقه هوسپيتاليه را صادر كرد.

پس از اين جنگ ،دولت شهرهاي فرانك هاي صليبي فلسطين تمام سوارنظام خود را از دست دادند و فئودال نشين هايي كه از روي الگوي اروپايي نزديك به يك قرن پيش از اين تاريخ هنگام نخستين جنگ هاي صليبي در فلسطين تاسيس شده بودند در معرض فروپاشي قرار گرفتند.

سلطان صلاح الدين پس از اين پيروزي در روز 20 سپتامبر سال 1187 ميلادي شهر بيت المقدس را محاصره كرد. شهر بيت‌المقدس به زودي تسليم شده و سلطان صلاح‌الدين فاتحانه وارد بيت‌المقدس قبله اول مسلمين جهان مي‌شود كه كمتر از يك قرن قبل توسط صليبيون اشغال شده بود.

سلطان فاتح بار ديگر در مقابل صليبيون مغلوب رافت اسلامي خود را نشان داد و دست به كشتار آنها نزد.براساس رسم آن زمان ، سلطان صلاح الدين ساكنين ثروتمند را در قبال دريافت فديه قابل ملاحظه اي آزاد كرد.

او فرقه هاي تامپل و هوسپيتاليه را مجبور كرد تا از كيسه خود فديه لازم براي آزادي 7000 نفر از ساكنان فقير را پرداخت كنند.

بازپس گيري بيت‌المقدس در زماني كمتر از يك قرن از هنگام اشغال آن توسط صليبيون مانند يك بمب جهان غرب را به لرزه در‌آورد.

فيليپ اگوست پادشاه فرانسه ، ريچارد اول پادشاه انگلستان و فردريك باربوروسا امپراتور آلمان در راس لشكر انبوهي به سوي بيت‌المقدس حركت كردند تا جنگ سوم صليبي را به راه اندازند اما ، آنها در اين راه موفق نشدند.

فردريك باربوروسا امپراتور آلمان كه ستون لشكر صليبيون را تشكيل مي‌داد ، در منطقه آناتولي گرفتار سيلاب مهيبي شد و سيلاب او و بخش اعظم لشكريانش را نابود كرد.

فيليپ اگوست پادشاه فرانسه در ميانه راه مطلع شد كه فرانسه مورد هجوم قبايل وحشي قرار گرفته و ناگزير  به سرعت به فرانسه بازگشت.

ريچارد اول كه بعدها لقب شيردل را يافت تا شهر آكرا پيش رفت و اين شهر را تصرف كرد. اما اين پيروزي در سايه اقدام بي‌رحمانه وي در قتل عام 2700 اسير رنگ باخت.

براساس برخي روايات تاريخي معتبر ريچارد در جنگ اسير سلطان صلاح‌الدين مي‌ِشود و پس از اين كه صلاح‌الدين از مقام وي به عنوان پادشاه انگلستان مطلع مي‌گردد رعايت مقام وي را كرده و محترمانه او را آزاد مي‌كند.

اين اقدام صلاح‌الدين موجب شد تا شهرت جوانمردي وي حتي در دنياي غرب منعكس شود.

سلطان صلاح‌الدين با اين حال به مسيحيان اجازه داد تا آزادانه براي زيارت مقبره حضرت عيسي (ع) به بيت‌المقدس سفر كنند.

به اين ترتيب ، در روز چهارم مارس سال 1193 ميلادي سلطان صلاح الدين ايوبي ، سلطان مصر و سوريه درگذشت.

او همواره دردوران سلطنت وجنگ هايش از خود رافت اسلامي و جوانمردي نشان داده بود ، به طوري كه پس از مرگش شرق وغرب در مورد خصايل نيك سلطان صلاح الدين ايوبي متفق القول بوده و در تاريخ جهان نام او به نيكي جاودان شده است.

بهرام افتخاري